Yusuf Tekin, Millî Eğitim Bakanı, 30 Ekim 2026 tarihinde Erzurum'da gazetecilerle bir araya gelerek ortak sınavların not şişirmeyi önlemek ve okullar arası objektif değerlendirme sağlamak amacıyla uygulandığını vurguladı. Ortak sınavların iki yıldır pilot aşamada yürütüldüğü, bu sürecin sonunda sistemin ulusal ölçekte kullanılacağı ve yapay zekâ destekli bir kontrol mekanizmasıyla güçlendirileceği belirtildi. Bakan, aynı zamanda sınav içeriklerinin resmi ders kitabıyla uyumsuzluğuna ilişkin öğretmen sendikasının kaygılarını da yanıtladı.

Ortak sınavların amacı ve pilot uygulama süreci

Ortak sınavlar, özellikle özel okullarda görülen not şişirme eğilimlerini dengelemek ve üniversite giriş puanlarını daha adil bir zemine oturtmak için tasarlandı. Tekin, "Ben burada bir objektivite sağlamaya çalışıyorum. Sınavlar Millî Eğitim Bakanlığı'nın müfredatından çıkıyorsa okul niye Millî Eğitim müfredatını uygulamıyor? Kendi yayınını satmak için. Bu olmaz. Kusura bakmasınlar" diyerek, müfredata bağlı kalınmadığında ortaya çıkan sorunları özetledi. Pilot uygulamanın iki yıl boyunca farklı bölgelerde test edilmesi, veri toplama ve sürecin iyileştirilmesi için fırsat sundu.

Yapay zekâ destekli denetim sistemi

Bakan Tekin, sınav sonuçlarının yapay zekâ destekli bir sistemle inceleneceğini ve olağan dışı farklılıkların anında tespit edileceğini açıkladı. "Bakanlık Yönetim Sistemi adıyla yapay zekâ destekli devasa bir veri seti oluşturduk. Buradaki ortak sınav notları oraya da yansıyacak ve dolayısıyla benim önüme anomaliler düşecek. Ben diyeceğim ki 'X ilindeki bilmem hangi okulda bir problem var' Bunları tespit edip gerekli adımları atacağız" ifadeleri, denetim mekanizmasının teknolojik altyapısını ortaya koydu. Sistem, bölgesel not dalgalanmalarını, sınıf içi başarı farklılıklarını ve olağan dışı yükselişleri otomatik olarak işaretleyerek müdahale sürecini hızlandıracak.

Ders kitabı ve sınav senaryoları arasındaki uyumsuzluk

Ortak sınavların içerik sorunları, 9. sınıflarda kullanılacak "Waymark" adlı İngilizce ders kitabı ile sınav senaryolarındaki "Revision 1" ve "Revision 2" bölümlerinin örtüşmemesiyle gündeme geldi. Eğitim Sen Ankara 1 Nolu Şube Sekreteri Sibel Gökçe Evci, "Bu durum, derslerini Bakanlığın belirlediği kitap üzerinden yürütülen öğretmenleri ve sınava hazırlanan öğrencileri belirsizlikle karşı karşıya bırakmaktadır. Üstelik uyumsuzluğun doğrudan OYSS'ye yüklenen senaryolarda bulunması, bu içeriklerin sınavlara yansıyaabileceği endişesini artırmaktadır" dedi. Evci, aynı zamanda 9 Eylül 2023 tarihli ve 32304 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Ölçme ve Değerlendirme Yönetmeliği'nin objektif, güvenilir ve tarafsız değerlendirme ilkesine vurgu yaparak, bu uyumsuzluğun yasal çerçeveye aykırı olduğunu belirtti.

Öğretmen ve öğrenci tepkileri, hak ve sorumluluklar

Evci, "Öğretmenlerden resmi ders kitabını esas almaları beklenirken farklı içeriklere dayalı sınav senaryolarının sisteme yüklenmesi, ölçme ve değerlendirme süreçlerinin nasıl planlandığı ve denetlendiği sorusunu gündeme getirmektedir" diyerek, öğretmenlerin mesleki bilgi ve deneyimlerinin göz ardı edilmesinin risklerine dikkat çekti. Ayrıca, "Öğrencilerin kendilerine öğretilmeyen ve öğretim programlarında yer almayan içeriklerden sorumlu tutulması kabul edilemez" sözleriyle, öğrencilerin adil değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı. Bu eleştiriler, yalnızca teknik bir hata olarak görülmemeli; merkezi sınav hazırlama sürecinin şeffaflığı ve hesap verebilirliği açısından da önemli bir sorun olarak değerlendirildi.

İleriye dönük adımlar ve beklentiler

MEB, hem ortak sınavların yapay zekâ destekli denetimini pekiştirecek hem de sınav senaryolarının resmi ders kitabıyla tam uyumlu olmasını sağlamak için bir çalışma grubu oluşturacağını açıkladı. Evci'nin önerileri doğrultusunda Ankara İl Millî Eğitim Müdürlüğü'nün, OYSS'ye yüklenen 9. sınıf İngilizce sınav senaryolarını resmi öğretim programı ve ders kitabıyla karşılaştırarak inceleme yapacağı, tespit edilen eksikliklerin sınav uygulanmadan önce giderileceği ve öğretmenlere açık bir bilgilendirme sürecinin başlatılacağı bildirildi. Bakan Tekin, güvenlik önlemleri, sosyal medya platformlarına yönelik hukuki girişimler ve sınıf öğretmenlerinin uzmanlaştırılması konularında da ek açıklamalarda bulundu; ancak bu konular, ortak sınav ve içerik uyumluluğu çerçevesinde ayrı başlıklar olarak ele alınacak.

Sonuç ve değerlendirme

Ortak sınavların not şişirmeyi engelleme ve objektif ölçme hedefi, yapay zekâ destekli denetim sistemiyle teknik bir güç kazanıyor. Bununla birlikte, ders kitabı ile sınav senaryoları arasındaki uyumsuzluk, eğitim politikalarının tutarlılığı ve adil değerlendirme ilkelerinin korunması açısından hâlâ çözülmesi gereken bir sorun olarak duruyor. Öğretmen sendikalarının uyarıları ve bakanlığın yeni denetim adımları, Türkiye'nin eğitim sisteminde şeffaflık ve eşitlik ilkesinin pekiştirilmesi yönünde kritik bir dönemeç oluşturuyor.