Uluslararası insani yardım kuruluşu SOS Çocuk Köyleri, Suriye'deki iç savaş sürecinde alıkonulan çocukların kendi bünyesindeki kurumlara yerleştirilmesine dair hazırlatılan bağımsız raporu gizleme kararı aldı. Eski Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad yönetimi sırasında yaşanan olayları aydınlatmak amacıyla yürütülen soruşturmanın sonuçları, mağdur ailelere verilen tazminat taahhütlerine rağmen rafa kaldırıldı. Kurum içi yazışmalar ve kayıtlar, yardım ağının merkez yönetiminde ciddi bir kriz yaşandığını gözler önüne seriyor.

Suriye güvenlik birimlerinin geçmiş yıllarda cezaevindeki anne ve babalarından kopardığı 140'ı aşkın çocuğu bu merkezlere teslim ettiği, 2024 yılında Esad rejiminin sona ermesiyle resmiyet kazanmıştı. Yapılan araştırmalar, güvenlik güçlerinin söz konusu çocukların kimlik bilgileri ile bulundukları yerlerin gizlenmesi yönünde kuruma talimat verdiğini gösteriyor. Çocukların aileler üzerinde baskı unsuru yapıldığı ve esir takası pazarlıklarında koz olarak elde tutulduğu tespit edilmişti.

Rejimin baskı aracı ve parçalanan aileler

Savaş yıllarında yaşanan trajedinin merkezinde çok sayıda masum sivil yer alıyor. Henüz sekiz ve dört yaşlarındayken 2015 senesinde anneleri Omama'dan koparılan Layla ve Layan Ghbeis kardeşler, bu merkezlere teslim edilen çocuklardan yalnızca ikisiydi. Üç sene boyunca ailesinden uzakta kalan kardeşler, taraflar arasında gerçekleştirilen bir esir değişimi sayesinde ebeveynlerine kavuşabildi.

Yıllar sonra annesiyle bir araya gelen küçük Layan'ın annesini tanıyamaması, geride bırakılan travmanın boyutunu ortaya koydu. Birleşmiş Milletler aracılığıyla Amerika Birleşik Devletleri'ne sığınmacı statüsüyle göç eden aile, yaşanan kayıp yılların izlerini silmekte zorlanıyor. Yaşadıkları süreci aktaran anne Omama, "İster birlikte olalım ister yalnız, başımıza gelenleri düşünüyoruz. Bu olay ailemizin her bir üyesini derinden etkiledi" ifadeleriyle acılarını paylaştı.

SOS Çocuk Köyleri merkezinde sorumluluk tartışması

Dünya genelinde 130'u aşkın ülkede faaliyet gösteren ve uluslararası fonlarla desteklenen yardım federasyonu, olaydaki sorumluluk zincirini netleştirmek amacıyla Norveç merkezli hukuk şirketi Wiersholm'u görevlendirmişti. Aralık 2025'te tamamlanan soruşturma metninin kamuoyu ile paylaşılması beklenirken yönetimden aksi yönde bir adım geldi. Hazırlanan taslak metinde, yardım kurumunun rejim güçlerince getirilen çocukları bünyesine almaya mecbur bırakılmadığı ve nihai sorumluluğun Viyana'daki uluslararası idareye ait olduğu ifade edildi.

Alınan gizlilik kararının ardından kurum içi gerilim tırmandı. Yönetim Kurulu Başkanı Domenico Parisi, Mayıs ayında kurum personeline ilettiği bilgilendirmede, yürütülen soruşturmada tespit edilen aksaklıklar sebebiyle raporun ne kamuoyuyla ne de çalışanlarla paylaşılmayacağını duyurdu. Parisi, kurum içi bir toplantıda bazı personeli kuruluşu kötü duruma düşürmek amacıyla raporu manipüle etmeye çalışmakla suçladı. Kurum sözcüsü ise bağımsız hukuki görüş aldıklarını ve geçmiş kararlara dair sorumluluk üstlenmeye kararlı olduklarını savunuyor.

Avrupa federasyonlarında istifa dalgası ve ödenmeyen tazminatlar

Soruşturma raporunun sümen altı edilmesi, 1949 yılında kurulan uluslararası yardım ağında eşi benzeri görülmemiş bir bölünmeye yol açtı. Bütçenin önemli bir kısmını karşılayan İngiltere, Norveç, İsviçre, İsveç, Fransa ve Hollanda'daki dernekler küresel federasyonla bağlarını kopararak bağımsız hareket etme kararı aldı. En büyük bağışçı konumundaki Alman şubesinin yönetim kurulu üyeleri de ayrılık yönünde oy kullandı.

Almanya'daki yöneticilerin ayrılık hamlesi, denetleme kurulunun müdahalesiyle karşılaştı ve Şubat ayında üç yönetici görevden uzaklaştırıldı. Görevden alınan bu yetkililerin Suriyeli mağdurlar adına gönüllü bir tazminat fonu ayırdığı ancak şu ana dek ailelere hiçbir ödeme aktarılmadığı belirlendi. Konu hakkında açıklama yapan kurum sözcüsü yardım iradesinin bulunduğunu fakat sürecin hukuki şartlara tabi olduğunu öne sürerken, mağdur aileler kurumdan hiçbir yetkilinin kendileriyle temas kurmadığını ve verilen sözlerin tutulmadığını belirtiyor.